Czym właściwie jest dobra postura?
„Plecy proste! Nie zjeżdżaj na krześle!” – brzmi znajomo?
Takie uwagi wielu z nas słyszało jako dzieci i często automatycznie kierujemy je dalej do naszych pociech, często z troski o ich zdrowie.
Ale czy takie hasła rzeczywiście mówią nam, czym jest prawidłowa postawa?
Co tak naprawdę oznacza dobra postawa?
Postawa jest zdefiniowana jako „pozycja, w której ktoś trzyma swoje ciało podczas stania lub siedzenia”.
Z medycznego punktu widzenia dobra postawa to taka, gdy ciało wygląda na rozluźnione, ale kręgosłup znajduje się w pozycji neutralnej – oznacza to, że naturalne krzywizny u podstawy szyi, w środkowej części pleców oraz w dolnej części pleców są prawidłowo wyrównane.
Jaka jest prawidłowa postawa dla dziecka? Postawę dziecka należy monitorować zarówno podczas stania, jak i siedzenia.
Zapewne dobrze znacie podstawowe rzeczy, na które zwracać uwagę, czyli:
– zachęcanie do stania prosto,
– nie pozwalać na garbienie się przy biurku,
– aby dziecko nie nosiło plecaka na jednym barku
Natomiast warto zaznaczyć, żeby:
1. Przy zachęcaniu do stania prosto warto sprawdzić, czy ciężar jest równomiernie rozłożony na obie stopy ustawione na szerokość ramion.
Głowa, barki, biodra, kolana i kostki powinny być ułożone w jednej linii.
2. Podczas siedzenia przy stole lub biurku nie należy pozwalać dziecku garbić się.
Upewnij się, że krzesło ma odpowiednią wysokość, aby stopy dziecka wygodnie dotykały podłogi, a jego pośladki były dosunięte do oparcia krzesła.
Ramiona powinny być cofnięte, dzięki czemu kręgosłup może przybrać swoją naturalną pozycję.
Zwróć uwagę, że górna część pleców i ramiona lekko pochylają się do przodu, gdy kręgosłup znajduje się we właściwej pozycji.
Co jako rodzice możemy zrobić dla dzieci?
Niestety, wciąż zdarza się, że rodzice zgłaszają się z dzieckiem do specjalisty dopiero wtedy, gdy nieprawidłowa postawa jest już mocno utrwalona, co znacząco wydłuża proces jej korygowania.
Tymczasem istnieje prosty sposób, by temu zapobiec: wystarczy regularna obserwacja.
Co więcej, wstępną ocenę rodzice mogą wykonać sami, robiąc szybki test – mowa tutaj o teście Adamsa.
Poniżej znajduje się filmik oraz opis, jak taki test można wykonać:
- Poproś dziecko, aby zdjęło ubranie od pasa w górę.
- Następnie niech stanie przed tobą, zwrócone plecami. Poproś je, aby pochyliło się do przodu tak, jakby chciało dotknąć palców u stóp, i pozostało w tej pozycji.
- Podejdź bliżej i spójrz wzdłuż kręgosłupa — od talii aż do podstawy czaszki. Powinieneś widzieć wystające „guzki” kręgosłupa na całej długości — każdy z nich to wyrostek kolczysty. Wyobraź sobie linię przechodzącą przez wszystkie wyrostki. Powinna tworzyć prostą linię od miednicy aż po okolice szyi.
- Jeśli zauważysz jakiekolwiek skrzywienia, a nawet kształt przypominający literę „S”, może to wskazywać na skrzywienia kręgosłupa lub skoliozę. W takim przypadku warto skonsultować dziecko z ekspertem od postawy lub kręgosłupa.
Jakie są typowe objawy wady postawy u dziecka?
1. Nierówne lub odstające łopatki
Odstające łopatki to widoczne odrywanie się brzegów łopatek od klatki piersiowej, często mylone z cechą budowy u bardzo szczupłych dzieci.
Najczęściej wynika z osłabienia mięśni stabilizujących łopatki oraz nieprawidłowego ustawienia barków i klatki piersiowej.
U małych dzieci (ok. 3–6 lat) niewielkie odstawanie może wynikać z niedojrzałości mięśni i nie musi być niepokojące. Po 6-7 roku życia powinno zostać ocenione.
Zwykle, takie wady korygowane są dzięki wzmacnianiu stabilizatorów łopatek, poprawie ustawienia barków i klatki piersiowej, ćwiczeniom oddechowym i korekcjom nawyków postawy.
2. Wystający / wypięty brzuch
Wystający brzuch to częsty objaw zaburzeń postawy, często mylony z naturalną pulchnością.
Brzuch wysuwa się do przodu, a miednica i dolny odcinek kręgosłupa ustawiają się w nadmiernym wygięciu (pogłębiona lordoza lędźwiowa).
Przyczyną bywa osłabienie mięśni tułowia i pośladków, rzadziej wady klatki piersiowej, niedobór witaminy D lub problemy trawienne.
Do ok. 3. roku życia wypukły brzuszek jest normą – później wymaga obserwacji.
Pomagają ćwiczenia wzmacniające, korekcja ustawienia miednicy i praca nad prawidłową postawą.
3. Koślawość kolan
Koślawość kolan to częsta wada postawy, w której kolana kierują się do wewnątrz i stykają ze sobą, podczas gdy między kostkami pozostaje odstęp.
Zwykle wynika z osłabienia mięśni kończyn dolnych, nieprawidłowej osi nóg lub przeciążeń związanych z rozwojem.
Do ok. 10. roku życia niewielka koślawość jest fizjologiczna i zwykle samoistnie się zmniejsza.
Jeśli odstęp między kostkami jest większy lub utrzymuje się po tym wieku, wskazana jest konsultacja.
Terapia obejmuje ćwiczenia wzmacniające i korygujące, odpowiednie obuwie lub wkładki oraz – w razie potrzeby – fizjoterapię manualną.
4. Wady stóp (np. płaskostopie)
Płaskostopie to częsta wada, w której obniża się łuk stopy, a jej wewnętrzna krawędź bardziej przylega do podłoża.
U dzieci do ok. 5-6 roku życia jest to zwykle fizjologiczne – łuki stopy dopiero się kształtują.
Utrzymujące się później płaskostopie najczęściej wynika z osłabienia mięśni stopy i podudzia, niewydolności więzadeł lub nieprawidłowych nawyków obciążania.
Często towarzyszy mu koślawość pięty. Zalecenia obejmują ćwiczenia usprawniające stopę, chodzenie po zróżnicowanych podłożach, odpowiednie obuwie lub wkładki oraz – w razie potrzeby – fizjoterapię korekcyjną.
Jakie są metody pracy z dziećmi?
1. FITS (Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz)
Polska metoda przeznaczona głównie dla dzieci i młodzieży z wadami postawy i skoliozami.
Terapia jest indywidualnie dobierana do rodzaju wady i wzorca ustawienia ciała. Bazuje na ćwiczeniach korygujących, pracy nad świadomością postawy i nauce prawidłowych nawyków w codziennych czynnościach.
O FITS można przeczytać również tutaj: https://www.fits.pl/dla-pacjenta/co-to-jest-skolioza/
2. Metoda Schrotha
Jedna z najczęściej stosowanych na świecie metod leczenia skolioz, również u dzieci.
Terapia opiera się na specyficznych ćwiczeniach oddechowych i korekcyjnych, które mają zmniejszać rotację kręgosłupa oraz poprawiać ustawienie miednicy, klatki piersiowej i barków. Dziecko uczy się świadomie korygować postawę podczas ruchu i oddychania.
3. Metoda PNF (Proprioceptive Neuromuscular Facilitation)
Metoda neurofizjologiczna stosowana w rehabilitacji, także u dzieci z asymetriami i wadami postawy.
Dzięki pracy w funkcjonalnych wzorcach ruchu wspiera prawidłowe ustawienie ciała, poprawia stabilizację, koordynację i symetrię mięśniową. Terapia dostosowana jest do możliwości dziecka i jego poziomu rozwoju.
Jeśli dziecko skarży się na ból pleców, karku czy ramion, albo zauważasz asymetrię w postawie, warto rozważyć konsultację u fizjoterapeuty specjalizującego się w wadach postawy.
Specjalista oceni indywidualne potrzeby młodego pacjenta, podpowie, jakie nawyki można wdrożyć i sprawdzi, czy obecny plecak jest odpowiednio dobrany.
Agnieszka Bociek
Specjalistka od wad postawy
u dzieci oraz dorosłych
